ISO/IEC 17025 คืออะไร? ตรวจ Certificate และ Scope อย่างไร

คำตอบสั้น: การเห็นคำว่า ISO/IEC 17025 บนเว็บไซต์หรือใบเสนอราคา ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าผลทดสอบทุกรายการของห้องปฏิบัติการนั้นอยู่ในขอบข่ายการรับรอง ผู้ใช้บริการควรตรวจทั้ง Certificate และ Scope of Accreditation ฉบับล่าสุด แล้วเทียบให้ตรงกับสถานที่ ชนิดตัวอย่าง พารามิเตอร์ และวิธีทดสอบที่ต้องการ

หากต้องใช้รายงานประกอบการยื่นหน่วยงาน ข้อกำหนดลูกค้า หรือการตัดสินใจที่มีความเสี่ยง ควรส่งรายละเอียดให้ห้องปฏิบัติการยืนยันขอบข่ายเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนสั่งงาน เพราะคำว่า “ห้องปฏิบัติการได้รับการรับรอง” กับ “รายการทดสอบนี้อยู่ในขอบข่าย” เป็นคนละเรื่องกัน

ISO/IEC 17025 คืออะไร และบอกอะไรเกี่ยวกับห้องปฏิบัติการ

ISO/IEC 17025 เป็นมาตรฐานข้อกำหนดทั่วไปด้านความสามารถของห้องปฏิบัติการทดสอบและสอบเทียบ ครอบคลุมทั้งความสามารถทางวิชาการ ความเหมาะสมของวิธี เครื่องมือ บุคลากร การสอบกลับได้ของการวัด การควบคุมคุณภาพ และระบบบริหารที่เกี่ยวข้อง

อย่างไรก็ตาม การรับรองไม่ได้เป็นป้ายครอบจักรวาล หน่วยรับรองจะประเมินและระบุขอบข่ายที่ได้รับการรับรองไว้เป็นรายการ จึงต้องอ่านเอกสาร Scope ควบคู่กับ Certificate เสมอ

Certificate กับ Scope ต่างกันอย่างไร

วิธีตรวจ Certificate และ Scope ทีละขั้น

1. ตรวจหน่วยรับรองและแหล่งข้อมูลต้นทาง

เริ่มจากดูว่าใบรับรองออกโดยหน่วยงานใด แล้วค้นจากฐานข้อมูลของหน่วยรับรองโดยตรง ไม่ใช้เพียงภาพใบรับรองที่แนบในเว็บไซต์หรือไฟล์ที่ส่งต่อกัน สำหรับประเทศไทย สามารถเริ่มจากหน้า รายชื่อห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองของ สมอ. ซึ่งมีทางเข้าสำหรับตรวจข้อมูลห้องปฏิบัติการและขอบข่าย

2. เทียบชื่อและสถานที่ให้ตรงกัน

ตรวจชื่อทางกฎหมายของนิติบุคคล ชื่อห้องปฏิบัติการ เลขที่ใบรับรอง และที่ตั้ง เนื่องจากองค์กรเดียวกันอาจมีหลายสาขา หรือมีขอบข่ายต่างกันในแต่ละสถานที่ หากตัวอย่างถูกส่งไปวิเคราะห์อีกสถานที่หนึ่ง ควรถามว่าสถานที่นั้นอยู่ภายใต้ขอบข่ายใด

3. ตรวจสถานะและช่วงเวลาที่มีผล

ดูสถานะปัจจุบัน วันที่เริ่มมีผล วันสิ้นสุด และวันที่ออก Scope ฉบับที่กำลังเปิด หากมีหลายฉบับให้ใช้ฉบับล่าสุดจากแหล่งต้นทาง ไม่ควรอาศัยเพียงวันที่บนไฟล์เก่าที่ดาวน์โหลดไว้

4. เปิดเอกสาร Scope ไม่หยุดที่หน้า Certificate

ในฐานข้อมูลของ สมอ. ผู้ใช้สามารถเลือกหมายเลขการรับรองเพื่อดูขอบข่ายของห้องปฏิบัติการได้ รายละเอียดที่ควรเทียบ ได้แก่ ชนิดตัวอย่างหรือผลิตภัณฑ์ รายการทดสอบ วิธีทดสอบ ช่วงการวัดหรือข้อจำกัดที่ระบุ และลักษณะสถานที่ทดสอบ หากข้อมูลใดไม่ปรากฏ ให้ขอคำยืนยันจากห้องปฏิบัติการก่อนสั่งงาน

5. เทียบกับงานจริงและเอกสารที่ผู้รับผลต้องการ

ชื่อพารามิเตอร์คล้ายกันไม่ได้แปลว่าเป็นรายการเดียวกันเสมอ ตัวอย่างเช่น ผลในน้ำดื่ม น้ำเสีย ดิน หรือตะกอนอาจใช้คนละวิธีและคนละขอบข่าย จึงควรส่งมาตรฐานหรือแบบฟอร์มของหน่วยงานปลายทางให้ห้องปฏิบัติการตรวจสอบด้วย

Checklist ก่อนส่งตัวอย่าง

• ชื่อห้องปฏิบัติการและสถานที่ในใบรับรองตรงกับสถานที่วิเคราะห์
• เลขที่ใบรับรองและสถานะปัจจุบันตรวจได้จากหน่วยรับรอง
• Scope ที่เปิดเป็นฉบับล่าสุดและยังมีผล
• ชนิดตัวอย่างหรือ Matrix ตรงกับตัวอย่างจริง
• ชื่อพารามิเตอร์และวิธีทดสอบตรงกับข้อกำหนด
• ช่วงการทดสอบหรือขีดจำกัดที่ระบุเพียงพอต่อเกณฑ์ที่ต้องใช้
• ใบเสนอราคาหรืออีเมลระบุสถานะขอบข่ายของแต่ละรายการชัดเจน
• ยืนยันกับหน่วยงานผู้รับผล หากมีแบบรายงาน ผู้เก็บตัวอย่าง หรือเงื่อนไขเฉพาะ

สามารถดูข้อมูลบริการตรวจวิเคราะห์ได้ที่ บริการตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำ และดูรายการสำหรับประเมินงบประมาณเบื้องต้นที่ ราคาวิเคราะห์ ทั้งนี้ รายการจริง วิธีทดสอบ สถานะขอบข่าย ระยะเวลา และค่าใช้จ่ายต้องยืนยันตามใบเสนอราคาปัจจุบัน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ ISO/IEC 17025

ห้องปฏิบัติการมี Certificate แล้ว แปลว่าทุกรายการอยู่ในขอบข่ายหรือไม่

ไม่ใช่ ต้องเปิด Scope ฉบับล่าสุดและตรวจเป็นรายชนิดตัวอย่าง พารามิเตอร์ และวิธีทดสอบ

ควรตรวจอะไรใน Scope เป็นอย่างน้อย

ตรวจชื่อและสถานที่ห้องปฏิบัติการ ชนิดตัวอย่าง รายการทดสอบ วิธีทดสอบ ช่วงหรือข้อจำกัดที่ระบุ ฉบับเอกสาร และวันที่มีผล

หากวิธีทดสอบคล้ายกันแต่เลขวิธีไม่ตรง ถือว่าอยู่ในขอบข่ายหรือไม่

ไม่ควรสรุปเอง ควรให้ห้องปฏิบัติการและหน่วยงานผู้รับผลยืนยัน เพราะฉบับมาตรฐาน เทคนิค และรายละเอียดวิธีอาจมีผลต่อการยอมรับรายงาน

ใบรับรองหมดอายุหรือค้นไม่พบ ควรทำอย่างไร

ขอ Certificate และ Scope ฉบับปัจจุบันจากห้องปฏิบัติการ แล้วตรวจซ้ำกับฐานข้อมูลของหน่วยรับรอง หากข้อมูลยังไม่ตรงกันควรสอบถามหน่วยรับรองก่อนใช้ผล

รายงานจากห้องปฏิบัติการ ISO/IEC 17025 ใช้ยื่นหน่วยงานได้ทุกกรณีหรือไม่

ไม่ควรรับประกันแบบเหมารวม หน่วยงานอาจกำหนดพารามิเตอร์ วิธี ขอบข่าย ผู้เก็บตัวอย่าง รูปแบบรายงาน หรือทะเบียนอื่นเพิ่มเติม จึงต้องตรวจข้อกำหนดของผู้รับผลก่อน

สรุป: ตรวจทั้งใบรับรอง ขอบข่าย และงานจริง

การเลือกห้องปฏิบัติการไม่ควรจบที่การเห็นโลโก้หรือคำว่า ISO/IEC 17025 ให้ตรวจแหล่งออกใบรับรอง สถานะ สถานที่ และ Scope ฉบับล่าสุด แล้วเทียบชนิดตัวอย่าง พารามิเตอร์ และวิธีทดสอบกับงานจริง หากต้องใช้รายงานกับหน่วยงานหรือข้อกำหนดลูกค้า ควรยืนยันเงื่อนไขก่อนเก็บและส่งตัวอย่าง

CTA: ส่งชนิดตัวอย่าง รายการที่ต้องการตรวจ และวัตถุประสงค์การใช้รายงาน เพื่อให้ช่วยตรวจความเหมาะสมของชุดทดสอบและสถานะขอบข่ายเบื้องต้น